काठमाडौं । साउन महिनामा नेपालले बाह्य व्यापारमा एक खर्ब १९ अर्ब १० करोड रुपैयाँको घाटा व्यहोरेको छ । यो घाटा गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा तुलनामा दुई दशमलव ५५ प्रतिशतले बढी हो । गत वर्ष साउनमा नेपालको व्यापार घाटा एक खर्ब १६ अर्ब १५ करोड रुपैयाँ थियो ।
भन्सार विभागका अनुसार असारमा एक खर्ब ४३ अर्ब चार करोड रुपैयाँ बराबरको आयात भएको छ । यो आयात गत आर्थिक वर्षको तुलनामा ११ दशमलव ४२ प्रतिशतले बढी हो । गत वषको साउन महिनामा एक खर्ब २८ अर्ब ३७ करोड रुपैयाँको आयात भएको थियो ।
त्यसैगरी, यो महिनाको निर्यात गत वर्षको तुलनामा वृद्धि भएको देखिएको छ । चालू आवको साउनमा नेपालले दुई करोड ३९ लाख रुपैयाँको निर्यात गरेको छ । यो गत वर्षको साउनभन्दा ९५ दशमलव ७५ प्रतिशतले बढी हो । गत आवको साउनमा एक करोड २२ लाख रुपैयाँ बराबरको निर्यात भएको थियो ।
वैदेशिक व्यापारमा नेपालको निर्यातको हिस्सा १४ दशमलव ३३ प्रतिशत र आयातको हिस्सा ८५ दशमलव ६७ प्रतिशत छ । आयात र निर्यात दुवैमा वृद्धि हुँदा समग्र वैदेशिक व्यापार बढेको छ ।
निर्यातजन्य वस्तुको उत्पादन र उत्पादकत्व बढाउन नसक्दा निर्यात व्यापार खुम्चिन पुगेकाले व्यापारघाटाले निरन्तरता पाउँदै आएको छ । नेपालको सबैभन्दा बढी व्यापारघाटा सीमा जोडिएका दुई मुलुक चीन र भारतसँग छ । विभागका अनुसार नेपालले एक सय ४१ वटा मुलुकसँग द्विपक्षीय व्यापार गर्छ । जसमा एक सय १० भन्दा बढी मुलुकसँग व्यापारघाटा व्यहोर्दै आएको छ । साउनमा कुल वैदेशिक व्यापार एक खर्ब ६६ अर्ब ९७ करोड रुपैयाँ रहेको छ । जुन गत आवको सोही अवधिको तुलनामा कुल वैदेशिक व्यापार १८ दशमलव ७५ प्रतिशतले बढी हो । गत आवको साउनमा कुल वैदेशिक व्यापार एक खर्ब ४० अर्ब ६० करोड रुपैयाँ रहेको थियो ।
व्यापारघाटा भारतसँग धेरै
विभागका अनुसार साउन महिनामा भारतसँग मात्रै छ अर्ब ४० करोड ८७ लाख रुपैयाँको व्यापारघाटा भएकोे छ । भारतबाट ८३ अर्ब ५३ करोड ९९ लाख रुपैयाँको वस्तु आयात भएको छ भने नेपालबाट १९ अर्ब ३५ करोड २० लाख रुपैयाँको निर्यात भएको छ । भारतपछि सबैभन्दा धेरै व्यापारघाटा चीनसँग भएको छ ।
साउन महिनामा चीनसँग २७ अर्ब ९४ करोड १२ लाख रुपैयाँको व्यापारघाटा भएको छ । चीनबाट २७ अर्ब ९९ करोड ६० लाख रुपैयाँबराबरको वस्तु आयात भएको छ । नेपालबाट चीनमा पाँच करोड ४८ लाख रुपैयाँबराबरको निर्यात भएको छ । विभागका अनुसार भारत र चीनपछि व्यापारघाटा धेरै हुने मुलुकमा संयुक्त अरब इमिरेट्स, युक्रेन, अस्ट्रेलिया, फ्रान्स, इन्डोनेसिया, अर्जेन्टिना छन् । नेपालले जर्मनी, अफगानस्तान, संयुक्त राज्य अमेरिका, रुस, बेल्जियम, नर्वेलगायत मुलुकसँग भने साउनमा व्यापार नाफा भएको छ ।
पेट्रोलियम पदार्थको आयात बढ्यो
कुल आयातमध्ये साउनमा सबैभन्दा बढी आयात पेट्रोलियम पदार्थको भएको छ । विभागका अनुसार पाँच अर्ब ७७ करोड १४ लाख रुपैयाँ बराबरको पेट्रोल, पाँच अर्ब ८८ करोड ७७ लाख रुपैयाँको डिजेल र चार अर्ब ६६ करोड ६४ लाख रुपैयाँको खाना पकाउने एलपी ग्यास आयात भएको छ । सोही अवधिमा १० अर्ब ८० करोड ९५ लाख बराबरको कच्चा सोयाबिन तेल, तीन अर्ब ४१ करोड ९२ लाखको स्मार्टफोन, एक अर्ब ७४ करोड ४८ लाखको मोटरसाइकल, तीन अर्ब सात करोडको फलामजन्य वस्तु र एक अर्ब ५२ करोड ६३ लाख बराबरको सुन आयात भएको छ। साथै, मोटरसाइकल, विद्युतीय गाडी, नट्स, भटमास लुब्रिकेन्ट, हवाई इन्धन र ल्यापटप र नोट बुकहरुको आयात उच्च रहेको छ ।
निर्यातमा भटमासको तेल, पाम तेलकै वर्चस्व
विभागका अनुसार वस्तुगत आधारमा पाम तेल, सोयाबिन तेल, धागो (पोलिस्टर तथा अन्य), ऊनी गलैँचा, कार्पेट, जिंक सिटलगायतका वस्तुको निर्यात बढ्दा अलैँची, चिया, औषधि (आयुर्वेदिक), दन्त मन्जन, तारलगायतका वस्तुको निर्यात भएको छ । कुल निर्यातमध्ये सबैभन्दा बढी १० अर्ब ६९ करोड ५८ करोड रुपैयाँ बराबरको भटमासको तेल निर्यात भएको हो। त्यसपछि क्रमशः पाम तेल ६७ करोड १२ लाख रुपैयाँ, सूर्यमूखी तेल ६५ करोड १४ लाख रुपैयाँ, गलैँचा ५५ करोड १८ लाख रुपैयाँ, ¥यान ४६ अर्ब ३२ करोड बराबरको निर्यात भएको छ । चिया ३४ करोड २३ लाख रुपैयाँ, अलैँची ३२ करोड १७ लाख रुपैयाँ र जुस २३ करोड २३ लाख रुपैयाँ बराबरको निर्यात भएको छ ।
सरकारले व्यापार घाटा न्यूनीकरणसम्बन्धी राष्ट्रिय कार्ययोजना २०७९ तयार गरे पनि त्यसलाई कार्यान्वयन गर्न सकेको छैन । कार्ययोजनाको उद्देश्य नेपाल सरकारका विभिन्न मन्त्रालय तथा निकायहरूको एकीकृत तथा समन्वयात्मक प्रयासद्वारा बढ्दै गएको व्यापार घाटालाई कम गर्नु यस कार्ययोजनाको प्रमुख उद्देश्य रहेको थियो । यसको अतिरिक्त अन्य उद्देश्य तुलनात्मक लाभ र प्रतिस्पर्धात्मक क्षमताका वस्तु तथा सेवाको उत्पादन तथा उत्पादकत्व वृद्धि गर्नु, वस्तु तथा बजारको विविधीकरण गरी नेपाली वस्तुको निर्यात प्रवर्द्धन गर्नु, कृषि तथा औद्योगिक वस्तुको उत्पादन तथा उपभोगमा वृद्धि गर्नु, विभिन्न निकायहरूबीच प्रभावकारी समन्वय स्थापित गरी स्वदेशी तथा वैदेशिक लगानी र उत्पादन वृद्धि गर्नु र स्वदेशी उत्पादनको गुणस्तर सुधार गर्नुलगायतका विषयहरु समावेश गरिएको थियो ।
