काठमाडौँ । बैंकिङ क्षेत्रको कुल निक्षेप रकम ७७ खर्ब रुपैयाँ नाघेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकले पछिल्लो पटक अर्थात् यसै साता अद्यावधिक गरेको बैंकिङ क्षेत्रको कुल निक्षेप तथा कर्जा प्रवाहसम्बन्धी तथ्यांकले वाणिज्य बैंक, विकास बैंक र फाइनान्ससहितका ५४ संस्थाको कुल निक्षेप ७७ खर्ब १९ अर्ब रुपैयाँ पुगेको देखाएको हो ।
यस अवधिमा बैंकिङ क्षेत्रको कुल कर्जा रकम भने ५७ खर्ब ९६ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ । पछिल्लो अवधिमा वाणिज्य बैंकहरूको मात्र कुल निक्षेप रकम ६९ खर्ब ५५ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ । यस अवधिमा वाणिज्य बैंकहरूको कुल कर्जा रकम भने ५१ खर्ब ५८ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ । विकास बैंक र फाइनान्स कम्पनीहरूले भने यसै सातासम्ममा कुल सात खर्ब ६५ अर्ब रुपैयाँ निक्षेप संकलन गरी छ खर्ब ३८ अर्ब रुपैयाँ कर्जा प्रवाह गरेको देखिएको छ । यस अवधिमा बैंकिङ क्षेत्रको निक्षेप तथा कर्जा अनुपात अर्थात् सिडी रेसियो ७४ दशमलव ३२ प्रतिशत रहेको छ भने अन्तरबैंक ब्याजदर दुई दशमलव ७५ प्रतिशत छ ।
बैंकिङ क्षेत्रमा हाल कायम रहेको सिडी रेसियोलाई आधार मान्दा बैंकिङ क्षेत्र अहिले पनि १० खर्ब रुपैयाँको हाराहारीमा कर्जा दिन सक्ने अवस्थामा रहेको छ । यसैबीच सोमबार राष्ट्र बैंकले संस्थागत निक्षेप लगानीको लागि प्रस्ताव आह्वान गरेको छ । बैंकको उपदान तथा पेन्सन कोषमा रहेको नौ अर्ब ३५ करोड रुपैयाँ संस्थागत निक्षेपमा लगानी गर्नको लागि बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूसँग प्रस्ताव आह्वान गरेको हो । रकम लगानीको लागि सम्बन्धित बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले यही फागुन आठ गतेसम्म आफ्नो संस्थाले संस्थागत निक्षेपको रूपमा राख्न चाहेको रकम र दिन चाहेको ब्याज समेत तोकेर प्रस्ताव पेस गर्नुपर्नेछ । यसरी राखिने रकमको अवधि तीन सय ६६ दिन अर्थात् अवधि फेब्रुअरी २४, २०२६ देखि, फेव्रुअरी २४, २०२७ सम्म रहेको छ ।
लगानीको लागि छुट्याइएको कुुल रकममध्येमा वाणिज्य बैंकहरूको लागि सात अर्ब ४८ करोड, विकास बैंकहरूको लागि एक अर्ब ४० करोड २५ लाख र फाइनान्स कम्पनीहरूको लागि ४६ करोड ७५ लाख रुपैयाँ छुट्याइएको छ । रकम लगानीको लागि प्रस्ताव पेस गर्ने बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरू सञ्चालनमा आएको कम्तीमा दुई वर्ष पूरा गरेको हुुनुपर्नेछ । यीबाहेक तोकिएको न्यूनतम कुल पुँजीकोष (बफरसहित) कायम रहेको, निष्क्रिय कर्जा (एनपीए) कुल कर्जा सापटको आठ प्रतिशतभन्दा कम भएको, खुद निष्क्रिय कर्जा तीन प्रतिशत ननाघेको, खुद तरल सम्पत्ति स्वदेशी निक्षेपको कम्तीमा २० प्रतिशत वा सोभन्दा बढी रहेको हुुनुुपर्ने प्रावधानहरू तोकिएका छन् ।
कर्जा तथा स्वदेशी निक्षेप र प्राथमिक पुँजी अनुपात यस बैंकले निर्धारण गरेको सीमाभित्र रहेको, सर्वसाधारणको लागि छुट्याइएको सेयर जारी गरिसकेको, निकटतम अघिल्लो आवमा सञ्चालन मुनाफा–व्यवस्थापछिकोमा रहेको लगानी गरिने बैंकको कुनै पनि सञ्चालक, प्रमुख कार्यकारी अधिकृत वा कार्यकारी सञ्चालकलाई राष्ट्र बैंकले जरिबाना गरेको अवस्थामा त्यस्तो जरिबाना गरिएका सञ्चालक, प्रमुख कार्यकारी अधिकृत वा कार्यकारी सञ्चालक बैंकमा नरहेको हुनुपर्नेछ ।
त्यस्तै शीघ्र सुधारात्मक कारबाहीमा परेको भए फुकुवा भएको कम्तीमा छ महिना पूरा भएको, लगानी गरिने बैंक नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन, २०५८ को दफा ८६ बमोजिमको कारबाहीमा परी समस्याग्रस्त घोषणा नभएको तथा समस्याग्रस्त घोषणा भएकोमा सो फुकुवा भएको छ महिना अवधि पूरा भएको एवं रियल स्टेट कर्जा बैंकबाट तोकिएको सीमाभन्दा बढी नभएको हुनुपर्ने प्रावधानहरू तोकिएका छन् ।
