काठमाडौं । विश्व बैंकले नेपालको आर्थिक बृद्धिदर संकुचित हुने प्रक्षेपण गरेको छ । चालू आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा नेपालको वृद्धिदर दुई दशमलव एक प्रतिशतमा खुम्चिने साउथ एसिया डेभलपमेन्ट अपडेटमा प्रक्षेपण गरिएको हो ।
अपडेटअनुसार जेन–जी प्रदर्शन, बाढी र पहिरोलगायत विभिन्न कारणले वृद्धिदर घटेर दुई दशमलव एक प्रतिशत मात्र हुने प्रक्षेपण गरिएको छ । त्यसपछिको आगामी आर्थिक वर्ष भने चार दशमलव सात प्रतिशत वृद्धिदर हासिल हुने विश्व बैंकको अनुमान छ ।
खासगरी यस वर्ष विदेशी पर्यटकीय आगमन घट्ने र प्रदर्शनका क्रममा भएको भौतिक संरचनामा क्षतिले बीमा क्षेत्रलाई नराम्ररी प्रभावित पार्ने प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । यसबाहेक लगानी मनोभावना कमजोर हुँदा निजी क्षेत्रको लगानी र गैरजलविद्युतीय निर्माणमा असर गर्नेछ । त्यसैगरी, समयमै वर्षात् नभएको हुँदा धान उत्पादन हुने प्रदेशमा असर गरेकाले कृषि क्षेत्रमा पनि यसको असर पर्ने विश्व बैंकले उल्लेख गरेको छ । पुनः निर्माणलाई अगाडि बढाउने सरकारी प्रतिबद्धता र सक्रियताले आगामी आर्थिक वर्ष र त्यसपछिको वर्षमा आर्थिक सुधार हुने विश्व बैंकको अपेक्षा छ ।
विश्व बैंकले यसअघि चालू आर्थिक वर्षमा नेपालको आर्थिक वृद्धि पाँच दशमलव दुई प्रतिशत र आर्थिक वर्ष २०८३/८४ मा पाँच दशमलव पाँच प्रतिशत पुग्ने प्रक्षेपण गरेको थियो ।
दक्षिण एसियाको आर्थिक वृद्धि बलियो तर सुस्त हुने
दक्षिण एसियाको आर्थिक वृद्धि बलियो तर सुस्त हुने जनाउँदै विश्व बैंकले नेपालसहित भारत र माल्दिभ्सको पनि आर्थिक वृद्धिदर घटाएको छ । दक्षिण एसियाको आर्थिक वृद्धिदर भने यस वर्ष छ दशमलव छ प्रतिशत रहने अनुमान छ ।
‘व्यापार खुलापन र प्रविधि अपनाउन प्रवर्द्धन गर्ने सुधारहरूले यस क्षेत्रलाई रोजगारी सिर्जना गर्न र विकासलाई उत्प्रेरित गर्न मद्दत गर्न सक्छ’, विश्व बैंकले प्रतिवेदनमार्फत भनेको छ । पछिल्लो दक्षिण एसिया विकास अपडेटमा रोजगार, एआई र व्यापारबारे उल्लेख छ । यसअनुसार यस क्षेत्रको वृद्धि २०२६ मा पाँच दशमलव आठ प्रतिशतमा झर्ने प्रक्षेपण पनि विश्व बैंकले गरेको छ । जुन अप्रिलको पूर्वानुमानभन्दा शून्य दशमलव छ प्रतिशत विन्दुले घट्दो संशोधन हो ।
‘दक्षिण एसियासँग विशाल आर्थिक सम्भावना छ र अझै पनि विश्वको सबैभन्दा तीव्र गतिमा बढिरहेको क्षेत्र हो । तर विभिन्न देशहरूले विकासका लागि जोखिमहरूलाई सक्रियरूपमा सम्बोधन गर्न आवश्यक छ’, दक्षिण एसियाका लागि विश्व बैंकका उपाध्यक्ष जोहान्स जुटले भने, ‘देशहरूले उत्पादकत्व बढाउन सक्छन्, निजी लगानीलाई प्रोत्साहित गर्न सक्छन् र एआईको फाइदाहरू अधिकतम गरेर र विशेषगरी मध्यवर्ती वस्तुहरूका लागि व्यापार अवरोधहरू कम गरेर क्षेत्रको द्रूत गतिमा विस्तार भइरहेको कार्यबलका लागि रोजगारी सिर्जना गर्न सक्छन् ।’
उनका अनुसार दक्षिण एसियाली देशहरू अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र वित्तका लागि सबैभन्दा कम खुला रहेको छन् ।
एआईदेखि उच्च भन्सार शुल्कसम्मको असर
विश्व बैंकका अनुसार यस क्षेत्रमा नकारात्मक जोखिमहरूमा विश्वव्यापी आर्थिक मन्दी र व्यापार नीति वरिपरिको अनिश्चितता, क्षेत्रमा सामाजिक–राजनीतिक अशान्ति र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई)जस्ता उदीयमान प्रविधिबाट उत्पन्न श्रम बजार अवरोधहरू समावेश छन् ।
प्रतिवेदनअनुसार यस क्षेत्रको उच्च भन्सार शुल्कले रोजगारीका अवसरहरू घटिरहेका क्षेत्रहरूलाई सुरक्षा दिए पनि यसले उत्पादन क्षेत्रलाई भने गम्भीररूपमा बाधा पुर्याउँछ । जसले मध्यवर्ती वस्तुहरू उत्पादनको लागि आवश्यक कम्पोनेन्टहरू र कच्चा पदार्थहरूमा भन्सार शुल्कको सामना गर्दछ । जुन अन्य उदीयमान बजारहरू र विकासशील अर्थतन्त्रहरूको तुलनामा दोब्बरभन्दा बढी छ । ‘अर्कोतर्फ, सेवाहरूजस्ता कम भन्सार शुल्क भएका क्षेत्रहरूले विगत दशकमा रोजगारी वृद्धिको तीन–चौथाइ हिस्सा ओगटेका छन् । विशेषगरी व्यापक स्वतन्त्र व्यापार सम्झौताहरूको सन्दर्भमा सावधानीपूर्वक क्रमबद्ध भन्सार कटौतीले निजी लगानी बढाउन, प्रतिस्पर्धात्मकता बढाउन र महत्वपूर्ण रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना गर्न मद्दत गर्न सक्छ’, प्रतिवेदनमा उल्लेख छ, ‘प्रतिवेदनले उत्पादकत्व र आय बढाउन एआईको सम्भावनालाई उपयोग गर्न पनि सिफारिस गर्दछ ।’
एआईको द्रूत विकासले विश्वव्यापी अर्थतन्त्रलाई रूपान्तरण गरिरहेको र श्रम बजारलाई पुनः आकार दिइरहेकोले कम सीप, कृषि र म्यानुअल कामहरूको प्रबलताको कारण दक्षिण एसियाको कार्यबलमा एआई अपनाउने सीमित जोखिम रहेको प्रतिवेदनमा औँल्याइएको छ ।
तर मध्यम शिक्षित, युवा कामदारहरू विशेषगरी व्यावसायिक सेवाहरू र सूचना प्रविधिजस्ता क्षेत्रहरूमा भने जोखिम रहेको उल्लेख गरिएको छ । च्याटजीपीटीको आगमनसँगै अन्य पेशाहरूको तुलनामा एआईद्वारा सबैभन्दा बढी सम्पर्कमा आउने र प्रतिस्थापन गर्न सकिने जागिरहरूमा रोजगार सूचीहरू लगभग २० प्रतिशतले घटेको उल्लेख छ ।
‘तर एआईले उल्लेखनीय उत्पादकता लाभ पनि ल्याउन सक्छ विशेषगरी ती क्षेत्रहरूमा जहाँ एआईले मानिसहरूलाई पूरक बनाउन बलियो सम्भावना राख्छ’, प्रतिवेदनमा उल्लेख छ, ‘यस क्षेत्रमा रोजगार सूचीकरण डेटाले एआई सीपहरूको लागि द्रूतरूपमा बढ्दो मागलाई संकेत गर्दछ, त्यस्ता जागिरहरूले अन्य व्यावसायिक भूमिकाहरूको तुलनामा लगभग ३० प्रतिशत ज्याला प्रिमियम कमान्ड गर्छन् ।’
प्रतिवेदनले फर्महरूको वृद्धिलाई निरुत्साहित गर्ने आकार–निर्भर नियमहरूलाई सुव्यवस्थित गरेर रोजगारी सिर्जनालाई तीव्र बनाउन मद्दत गर्ने कदमहरू, राम्रो यातायात र डिजिटल जडान, थप पारदर्शी आवास खोज विकल्पहरू, अपस्किलिङ र रोजगार मिलान, साथै प्रभावित कामदारहरूको लागि सुरक्षा प्रदान गनुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिएको छ ।
‘बढ्दो व्यापार खुलापन र एआईको बढ्दो अपनत्व दक्षिण एसियाको लागि परिवर्तनकारी हुन सक्छ’, दक्षिण एसियाका लागि विश्व बैंकका प्रमुख अर्थशास्त्री फ्रान्जिस्का ओहन्सोर्जले भनिन्, ‘फर्म, गतिविधि र स्थानहरूमा कामदारहरूको पुनः वितरणलाई सहज बनाउने नीतिगत उपायहरूले उत्पादनशील क्षेत्रहरूमा स्रोतहरू प्रवाह गर्न मद्दत गर्न सक्छ र यस क्षेत्रमा लगानी र रोजगारी सिर्जना बढाउन महत्वपूर्ण छ ।’
